«Άλλο είμαστε εμείς οι ίδιοι, άλλο τα δικά μας πράγματα, και άλλο τα γύρω από μας. Εμείς είμαστε η ψυχή και ο νους (η ανώτερη ψυχική ιδιότητα, με την οποία επικοινωνούμε με το θείο), όπως πλασθήκαμε κατ᾿ εικόνα του Κτίστη· δικό μας είναι το σώμα και οι αισθήσεις του· γύρω από μας τα χρήματα, οι τέχνες και οι υπόλοιπες βιοτικές ασχολίες» (Μ. Βασίλειος, Λόγος στο «Πρόσεχε σεαυτώ»).
Εσωστρέφεια: Η τάση του να απομονώνεται κανείς από τον κοινωνικό περίγυρο, να κλείνεται στον εαυτό του και τα προβλήματά του.
Εξωστρέφεια: Η κίνηση προς τα έξω, η κοινωνικότητα. Οι εξωστρεφείς είναι που δίνουν, κατά την κοινή αντίληψη, ζωντάνια στις κοινωνικές συνάξεις.
Κατά την ιερή περίοδο της Μ. Τεσσαρακοστής η Εκκλησία, μέσα στο γενικότερο κλίμα της περιόδου που συνοδεύεται από αυστηρή νηστεία, εντονότερη προσευχή και κατανυκτικότατες ακολουθίες, μας καλεί να κάνουμε και μια δραστική στροφή προς τον εαυτό μας, ώστε ανεπηρέαστοι από εξωτερικούς περισπασμούς να προετοιμαστούμε για τα μεγάλα γεγονότα που ακολουθούν. Δεν υπάρχει παγκοσμίως άλλο γεγονός που να συνοδεύεται από τόσο βαθιά και ουσιαστική προετοιμασία.
Τι αντίθεση με το γενικότερο κλίμα της εποχής μας και την πρωτοφανή έκρηξη εξωστρέφειας, στην οποία έχει παρασύρει την κοινωνία, ακόμη και τους πλέον εσωστρεφείς(!), η σύγχρονη τεχνολογία. Ο επιχειρηματικός σχεδιασμός των ψηφιακών μέσων επενδύει στην εξωστρέφεια, παροτρύνοντας σε συνεχή παραμονή στο διαδίκτυο, την ώρα που η Εκκλησία μας καλεί να επενδύσουμε στην εσωστρέφεια, την καλώς εννοούμενη εσωστρέφεια. Ο πλούτος των πανίσχυρων παρόχων του διαδικτύου είναι τα δεδομένα που συλλέγονται από τη φλυαρία (εξωστρέφεια) των χρηστών, ο πλούτος της Εκκλησίας είναι τα πνευματικά αγαθά που αποκτώνται από τη σιωπή (εσωστρέφεια) των πιστών.
Η Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή μέσα στους υψηλούς πνευματικούς στόχους της μας καλεί και σε εσωστρέφεια· όχι όμως όπως την αντιλαμβάνεται ο πολύς κόσμος, αλλά σε αυτή τη βαθιά επιστροφή στον εαυτό μας, ο οποίος σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο είναι η ψυχή και ο νους, πλασμένα κατ᾿ εικόνα Θεού. Μέσω του νου, του οφθαλμού της ψυχής, ο άνθρωπος αφουγκράζεται τα λόγια του Θεού, και όταν ο νους στραφεί στην καρδιά, γίνεται άγρυπνος φρουρός της, διακρίνει τους λογισμούς και αποκρούει τον κίνδυνο του ψυχικού θανάτου, ο οποίος εισβάλλει διά των αισθήσεων.
Η Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή μας καλεί να αναζητήσουμε και να φροντίσουμε ὅ,τι πολυτιμότερο έχουμε: τον εαυτό μας! Και συμβουλεύει ο σύγχρονος όσιος γέροντας Εφραίμ Κατουνακιώτης:
«Πρέπει να μαζευτούμε. Να μαζέψουμε και τη διάνοια και την ψυχή. Όλα. Και να κλείσουμε τις θύρες. Ποιες είναι οι θύρες; Είναι οι αισθήσεις. Μαζέψου μέσα και κλείσε τις πόρτες. Μείνε λίγο με τον εαυτό σου, βρε παιδί μου. Θα πεθάνεις και δεν θα τον έχεις γνωρίσει. Θα φύγεις και δεν θα τον έχεις αγαπήσει, δεν θα τον έχεις πονέσει. Άμα δεν τον έχεις πονέσει, πως θα τον σώσεις; Άμα δεν τον έχεις αγαπήσει, πως θα αγαπήσεις τον άλλον; Δεν λέει ο Κύριος, “αγάπα τον πλησίον σου ως σεαυτόν”; Εκεί, μέσα σου αρχίζει η δουλειά». Αυτή είναι η καλή εσωστρέφεια από την οποία πηγάζει και η σωστή εξωστρέφεια, που έχει σαν κίνητρο την αγάπη προς τον άλλο και όχι την κοινωνική προβολή μας.
«Ἀκούσομαι τί λαλήσει ἐν ἐμοί Κύριος ὁ Θεός» (Ψαλμ. πδ΄ [84], 9).
«Πάσῃ φυλακῇ τήρει σήν καρδίαν» (Παροιμ. δ΄, 23).
«Ἀνέβη θάνατος διά τῶν θυρίδων (τῶν αἰσθήσεων) ὑμῶν» (Ἰερ. θ΄, 21).
Τεύχος Μαρτίου 2026
